Ευρωπαϊκοί αλλά και εγχώριοι φορείς, όπως ο EU-OSHA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία) και το ΕΛΙΝΥΑΕ (Ελληνικό Ινστιτούτο υγείας και ασφάλειας στην εργασία), τονίζουν τη σταθερή συσχέτιση μεταξύ του εργασιακού άγχους και της εμφάνισης τόσο σωματικών όσο και ψυχικών προβλημάτων υγείας στους εργαζόμενους/ες.
Επισημαίνουν τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες κινδύνου στην εργασία, που έχουν αρνητική επίδραση όχι μόνο στην ατομική υγεία, αλλά και στην αποτελεσματικότητα των οργανισμών, καθώς και τις εθνικές οικονομίες.
Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι
Σύμφωνα με τον EU-OSHA το στρες, το άγχος και η κατάθλιψη αποτελούν το δεύτερο πιο συχνό πρόβλημα υγείας που σχετίζεται με την εργασία και επηρεάζει το εργατικό δυναμικό, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ως συνθήκες εργασίας που ευνοούν τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους (EU-OSHA, ΕΛΙΝΥΑΕ) αναφέρονται:
- ο υπερβολικός φόρτος εργασίας,
- η πίεση χρόνου,
- οι αντικρουόμενες απαιτήσεις και ασάφειες για τον ρόλο του/ης εργαζομένου/ης,
- η εργασία με παρατεταμένο ή μη συμβατικό ωράριο,
- η κακή ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής,
- η μη συμμετοχή των εργαζομένων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που τους αφορούν,
- η έλλειψη αυτονομίας και αδυναμία παρέμβασης στον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας,
- η ανισορροπία ανάμεσα στην καταβαλλόμενη προσπάθεια και στην αναγνώριση και ανταμοιβή,
- η κακή διαχείριση των οργανωτικών αλλαγών,
- η εργασιακή επισφάλεια,
- η επαγγελματική στασιμότητα και αβεβαιότητα,
- η αναποτελεσματική επικοινωνία για τις αλλαγές που πραγματοποιούνται στον χώρο εργασίας,
- η ελλιπής υποστήριξη από διοίκηση ή συναδέλφους,
- οι προβληματικές κοινωνικές σχέσεις,
- η ψυχολογική και σεξουαλική παρενόχληση,
- οι δύστροποι πελάτες, ασθενείς, μαθητές, καταναλωτές κ.λπ.
- η βία που ασκείται από τρίτους.
Ο EU-OSHA σημειώνει πως αναφορικά με τις εργασιακές απαιτήσεις, δεν πρέπει να συγχέονται οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου (όπως π.χ. ο υπερβολικός φόρτος εργασίας), με περιπτώσεις στις οποίες το εργασιακό περιβάλλον είναι υποστηρικτικό, τα εργασιακά καθήκοντα είναι ενδιαφέροντα και όταν ενίοτε οι συνθήκες γίνονται απαιτητικές, οι εργαζόμενοι/ες έχουν αρκετή αυτονομία, είναι καλά εκπαιδευμένοι/ες και προσπαθούν να αποδώσουν όσο καλύτερα μπορούν. Τονίζεται ότι οι εργαζόμενοι/ες βιώνουν άγχος όταν οι απαιτήσεις της εργασίας τους συνολικά είναι υπερβολικές και υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους να τις αντιμετωπίσουν. Ένα καλό ψυχοκοινωνικό περιβάλλον ενισχύει την καλή απόδοση και την προσωπική ανάπτυξη, καθώς και την ψυχική και σωματική ευεξία των εργαζομένων
Οι επιπτώσεις των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και του άγχους
Τόσο ο EU-OSHA όσο και το ΕΛΙΝΥΑΕ σημειώνουν ότι στις αρνητικές επιπτώσεις, περιλαμβάνονται:
Σχετικά με τους εργασιακούς χώρους
- οι συνολικά κακές επιδόσεις της επιχείρησης,
- η αύξηση της συχνότητας των απουσιών από την εργασία,
- το φαινομένου του «παρουσιασμού» (εργαζόμενοι/ες προσέρχονται στην εργασία όταν είναι άρρωστοι χωρίς να μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά),
- η παράταση του κύκλου εργασιών,
- τα αυξημένα ποσοστά ατυχημάτων και τραυματισμών,
- η εναλλαγή προσωπικού.
Σχετικά με τους/τις εργαζομένους/ες:
- προβλήματα ψυχικής υγείας (στρες, άγχος, κατάθλιψη, συναισθηματική εξάντληση, διαταραχές διάθεσης, επαγγελματική εξουθένωση, αυτοκτονικές προθέσεις), γνωστική εξασθένηση, προβλήματα ύπνου,
- προβλήματα σωματικής υγείας (καρδιαγγειακές παθήσεις, υψηλή αρτηριακή πίεση, τραυματισμοί, μυοσκελετικές παθήσεις, πονοκέφαλοι, δερματικά προβλήματα, δυσλειτουργίες του πεπτικού και του ανοσοποιητικού συστήματος),
- συμπεριφορές με αρνητικές συνέπειες (αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, μεγαλύτερη πιθανότητα καπνίσματος, ανθυγιεινές διατροφικές επιλογές, εκδήλωση επιθετικών συμπεριφορών),
- πρόθεση αποχώρησης.
Πρόληψη και αντιμετώπιση ψυχοκοινωνικών κινδύνων
Ο EU-OSHA έχει σχεδιάσει έναν ηλεκτρονικό οδηγό διαχείρισης των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και του εργασιακού άγχους, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των εργοδοτών και των εργαζομένων μικρών επιχειρήσεων, δίνοντας μεταξύ άλλων και παραδείγματα πρόληψης και αντιμετώπισης ψυχοκοινωνικών κινδύνων.
Το ΕΛΙΝΥΑΕ έχει κάνει συστάσεις για πρωτογενείς, δευτερογενείς και τριτογενείς παρεμβάσεις, η πλειονότητα των οποίων επικεντρώνεται στην καλλιέργεια ενός υγιέστερου εργασιακού περιβάλλοντος.
