Με αφορμή την παγκόσμια διαδικτυακή «ακαδημία βιασμού»

Απο την Δρ. Μαρούλα Κανταράκη*

Ένα βασικό αίτημα που συσπείρωνε το δεύτερο κύμα του φεμινισμού – στην Ελλάδα και διεθνώς- ήταν η αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών: Τα μέλη του κινήματος διεκδικούσαν την υποστήριξη των θυμάτων, την παροχή της δυνατότητας να μιλήσουν και να καταγγείλουν, τη νομική κατοχύρωση της συναίνεσης ως όρο κάθε σεξουαλικής πράξης και την πρόληψη, μέσα από ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση. Και προπαντός, επικέντρωναν το αίτημά τους στην απενοχοποίηση του θύματος.

Δεκαετίες μετά η έρευνα του CNN καταδεικνύει το πισωγύρισμα ή / και τα μικρά βήματα που έγιναν όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί τι άλλο μπορεί να σημαίνει η ύπαρξη διαδικτυακών συνομιλιών και κινήσεων συζύγων που ενθαρρύνουν ο ένας τον άλλον να ναρκώνουν και να βιάζουν τις γυναίκες τους, εκτός από πισωγύρισμα;

Ένα πισωγύρισμα με τη βοήθεια μάλιστα και τη χρήση «σύγχρονων» μεθόδων, όπως αυτή της τεχνολογίας. Όσο αντιφατικό και αν φαίνεται, η πραγματικότητα έρχεται να το επιβεβαιώσει : η εδώ και αιώνες εξουσία του ενός φύλου σε βάρος του άλλου, τα χιλιάδες χρόνια πατριαρχίας, ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών και έμφυλων στερεοτύπων αναπαράγονται μέσα από … τη σύγχρονη τεχνολογία. Οι αντιλήψεις και οι στάσεις/ συμπεριφορές παραμένουν ίδιες, αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος. Ο «εκσυγχρονισμός» μιας «παλιάς ιστορίας», που είναι η υποταγή των γυναικών με ένα «μοντέρνο» τρόπο, που είναι η διαδικτυακή επικοινωνία. Έτσι, με ομαδικές συνομιλίες στο διαδίκτυο, οι βιαστές σύζυγοι «… ενθαρρύνουν ο ένας τον άλλον να ναρκώνουν και να κακοποιούν τις γυναίκες τους – και ανταλλάσσουν συμβουλές για το πώς να μην τιμωρηθούν»^[1].

Οι 62 εκατομμύρια επισκέψεις στο site αλλά και οι συνομιλίες ανδρών για το πώς να ναρκώσουν και να βιάσουν τις γυναίκες τους, μιμούμενοι την περίπτωση Pelicot^[2] «αποδεικνύουν» περίτρανα τη διαχρονική υποταγή των γυναικών και την κανονικοποίηση της σε βάρος τους βίας, με τη μορφή του σεξουαλικού βιασμού, που τον 21^ο αιώνα διευκολύνεται πλέον και μέσα από κάποιες ιστοσελίδες του διαδικτύου.

Όσα βήματα πραγματοποιήθηκαν με τους αγώνες του φεμινιστικού κινήματος για να αναδειχθεί η βία σε βάρος των γυναικών φαντάζουν μετέωρα, καθώς οι έμφυλες κακοποιητικές συμπεριφορές συνεχίζονται από το ίντερνετ, μέχρι την «πραγματική» ζωή.

Η δύναμη της αντρικής κυριαρχίας εξακολουθεί να διαπερνά αιώνες και τόπους, δημιουργώντας ισχυρά δίκτυα και προνόμια εξουσίας που οι «κοινωνοί» τους δεν θέλουν με κανένα τρόπο να χάσουν. Ένα από αυτά είναι οι διαδικτυακές τους σχέσεις και δράσεις για να πραγματοποιούν βιασμούς σε βάρος των γυναικών που βρίσκονται δίπλα τους και που συνδιαλέγονται μαζί τους στην καθημερινότητά τους, όπως αναδείχθηκε από το συγκεκριμένο Άρθρο του CNN.  

Στην κοινωνιολογική φεμινιστική προσέγγιση κάθε πράξη έμφυλης βίας και βιασμού ορίζεται ως μια μορφή εξουσίας, που δημιουργείται μέσα από τις έμφυλες ανισότητες. Η γυναίκα αντιμετωπίζεται ως σεξουαλικό αντικείμενο, γεγονός που παρέχει «δύναμη» και «κοινωνική» ικανοποίηση στον κακοποιητή, καθώς ταπεινώνει, εξευτελίζει και απαξιώνει το θύμα του. Έτσι, το θύμα όχι μόνον αποποιείται της ανθρώπινης ιδιότητάς του, αλλά, επιπλέον, στο πλαίσιο μιας διαχρονικής επιτελεστικής πατριαρχικής δομής ενοχοποιείται, ακόμα και στις χώρες (και σε πιο νεωτερικές χρονικά περιόδους) που η έλλειψη συναίνεσης στην τέλεση μιας σεξουαλικής πράξης συνιστά ποινικό αδίκημα.^[3]

Η «ενοχοποίηση του θύματος» (victim blaming) λειτούργησε και στην περίπτωση των γυναικών που, σύμφωνα με το Άρθρο του CNN, ανακάλυψαν την σε βάρος τους άσκηση σεξουαλικής βίας, την κατήγγειλαν στην Αστυνομία, για να πάρουν την απάντηση πως μπορεί να προσποιούνται ότι κοιμούνται». Η στάση αυτή των Αρχών δηλώνει την διάσταση μεταξύ του «Νόμου», που αναφέρεται στην «ξεκάθαρη» συναίνεση και των δύο μερών για σεξουαλική συνέργεια και των πατριαρχικών κυρίαρχων προτύπων, που επιδρούν στην κοινωνικοποίηση ανδρών και γυναικών, δημιουργώντας αντίστοιχους ρόλους εξουσίας και υποταγής.

Η αλλαγή του ποινικού κώδικα δεν αρκεί για την αναπαραγωγή χρόνιων στερεοτύπων, καθώς οι κοινωνικές αξίες αργούν να ευθυγραμμιστούν με τις νομικές επιταγές.

Για αυτό, απαιτείται  συστηματική αποδόμηση των πατριαρχικών προτύπων, με εκπαίδευση των άμεσα εμπλεκομένων στην αντιμετώπιση βιασμών, αλλά και ευαισθητοποίηση της υπόλοιπης κοινωνίας.

Γιατί όσο εξακολουθούν να υπερισχύουν οι έμφυλες ανισότητες, τόσο θα βρίσκονται «σύγχρονοι» τρόποι αναπαραγωγής τους –με την τεχνολογία, το διαδίκτυο , τις ιστοσελίδες και τα media, κάθε λογής, για να τις προ - βάλουν και να τις επί - βάλουν.

*Δρ. Μαρούλα Κανταράκη, Κοινωνική Επιστήμονας, ειδικευμένη σε θέματα ισότητας των φύλων.

Πληροφορίες για την έρευνα του CNN μπορείς να βρεις εδώ .

^[1] https://edition.cnn.com/interactive/2026/03/world/expose-rape-assault-online-vis-intl/index.html

^[2] Βλ. Ενδεικτικά: https://daily.nb.org/arthrografia/ypothesi-peliko-sta-adyta-tis-anthropinis-psychis-i-matia-dyo-eidikon-sto-protognoro-egklima/

^[3] Σύμφωνα με το Άρθρο 336 του Π.Κ., όποιος επιχειρεί γενετήσια πράξη χωρίς συναίνεση, τιμωρείται με κάθειρξη έως δέκα έτη. Επίσης, σύμφωνα με την Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης που ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο το 2018 (Ν. 4531/2018) με ισχύ διεθνούς σύμβασης (υπερισχύει κάθε άλλης αντίθετης διάταξης, ύστερα από την υπογραφή και την κύρωση) στο άρθρο 36 αναφέρεται ρητά ότι βιασμός θεωρείται κάθε πράξη σεξουαλικού περιεχομένου όταν υπάρχει απουσία συναίνεσης του θύματος.

Η Χ.Ε.Ν. Ελλάδος, δεν ευθύνεται για οιαδήποτε άποψη εκφραστεί και φιλοξενηθεί από το feminalab.gr, από φυσικό πρόσωπο, εταιρεία, οργανισμό. Οι απόψεις αυτές βαραίνουν και ευθύνουν αποκλειστικά το φορέα που τις εκφράζει και δεν υιοθετούνται από τη ΧΕΝ Ελλάδος.